Bilişsel Yetenek Nasıl Geliştirilir? Gerçekten İşe Yarayan Yöntemler ve Gölgelede Kalanlar
Bilişsel Yetenek Nedir ve Neden Geliştirilmelidir?
Bilişsel yetenek dediğimiz şey aslında çok basit bir tanıma sahip: Beynimizin düşünme, öğrenme, anlama ve problem çözme gibi yeteneklerini ifade eder. Ama gelin görün ki, şu anda popüler kültür ve pazarlama stratejileri sayesinde, bu kavram etrafında dönen birçok saçma sapan ‘çözüm’ ortaya çıkmış durumda. Yani, “bilişsel yetenek geliştirmek için şunu yap, bunu yap” türü öneriler gündelik hayatımızın bir parçası olmuşken, arada gerçek işe yarayan şeyler gözden kaçabiliyor.
Tabii ki hepimizin beyin kapasitesini arttırmak, daha yaratıcı düşünmek ve daha verimli çalışmak istemesi son derece anlaşılır. Ama bir de bu süreci sömüren “bilişsel geliştirme uzmanları” var ki, bazen insanın “Beynimizi parlatma işini bırakın, sosyal medyada 10 bin takipçi edinmeyi öğretin” diyesi geliyor.
Bilişsel Yetenek Geliştirmenin Gerçek Yolları
Gel gelelim gerçek işe yarayan yöntemlere. Bilişsel yeteneklerinizi geliştirmenin birkaç somut yolu var. Hadi gelin, bunları basitçe değerlendirelim:
1. Okumak, Ama Gerçekten Okumak
Evet, okuma alışkanlığı kazanmak çok önemli. “Aa, ben zaten her gün bir sayfa kitap okurum” demek, işin gerekliliğini yansıtmıyor. Buradaki mesele sadece “kitap okumak” değil, ne okuduğunuz ve nasıl okuduğunuz. Eğer bir kitap, size bilgi sunuyorsa ve siz o bilgiyi alıp kendi hayatınıza adapte edebiliyorsanız, o zaman okuma gerçekten faydalıdır. Yoksa, günde 10 sayfa okuma alışkanlığınızla, kendinizi geliştirmiş sayılmazsınız. Benim fikrimce, bir kitabı her ne olursa olsun bitirmektense, anlamlı ve düşündürücü kitapları seçmek çok daha değerli.
Ama şunu unutmayın, her kitap sizi geliştirmez. Eğer şu an eğlencelik, bol aksiyonlu bir kitap okuyorsanız, oradan beyninizi “geliştirici” bir şey çıkarmayı beklemek biraz naif olur.
2. Farklı Perspektiflerden Düşünmek
Bilişsel yeteneklerinizi geliştirmek, sürekli aynı fikirler ve bakış açılarıyla sınırlı kalmak değil, aslında zihin dünyanızı genişletmek demektir. İşte burada en büyük sorunu işaretlemek gerek: Kendi düşünce yapınızda sıkışıp kalmak, düşündüğünüzden daha dar bir alanda yaşamaya sebep olabilir.
Mesela sosyal medyada gördüğünüz her şeye, her görüşe hemen katılmak yerine, o görüşün ardındaki mantığı sorgulamanız gerekir. Eğer sadece “Evet, buna katılıyorum” dediğiniz bir dünya yaratıyorsanız, gelişim gerçekten imkansız hale gelir. O yüzden farklı bakış açıları, farklı tartışmalar ve farklı fikirlerle zaman geçirmek, size en büyük gelişimi sağlayacaktır.
3. Beyin Egzersizleri ve Zihinsel Antrenman
Pek çok kişi “beyin egzersizleri” denildiğinde, işin ciddiyetini anlayamıyor. Burada kastettiğim şey, örneğin bir yapboz çözmek, satranç oynamak, bir kelime oyunu yapmak ya da matematiksel problemler üzerinde düşünmek gibi aktiviteler. Beyninizin de kaslar gibi çalışması gerektiğini unutmayın. Her gün birazcık antrenman yapmadan, o beynin beklediğiniz gibi gelişmesi pek mümkün değil.
Tabii, bu egzersizlerin tamamen anlamsız ve monoton hale gelmesi de başlı başına bir sıkıntı. Yani “Beyin gelişsin diye şunu yapayım” diyerek, sürekli aynı aktiviteleri yapmak sizi sadece bıktırır. Çeşitlendirme ve farklı seviyelere geçiş çok önemli.
Bilişsel Yetenek Geliştirmede Yanıltıcı Yöntemler
Evet, bilişsel yetenek geliştirme adına ne kadar çok yöntem konuşuluyorsa, o kadar da yanıltıcı yöntem ortaya çıkıyor. Bence bu noktada en büyük sorun, insanların “kısa yoldan başarı” beklemeleri.
1. Zihinsel Takviyeler: Gerçekten İşe Yarar mı?
Zihinsel performansı artırmaya yönelik vitaminler, takviyeler ve ilaçlar; “Bilişsel işlevleri güçlendiriyor” diyen reklamlar, insanları kandırmaya yönelik en popüler tuzaklardan biri. Kafada “Hızla gelişmek istiyorum, ama çaba harcamadan!” düşüncesiyle bu tür takviyelere yönelen birçok insan var. Ancak bu, zaman kaybından başka bir şey değil. Beyni geliştirmek, doğrudan “sürekli çalışma” ve “uzun vadeli emek” gerektirir.
Evet, bu takviyeler bir nebze faydalı olabilir, ama sonuçta “bilişsel yetenek” dediğimiz şey, öyle bir şişe hapla büyütülmez. Tıpkı vücut geliştirmede kasların şişmesini istiyorsanız, her gün çalışmanız gerektiği gibi, beyninize de uzun süreli bir yatırım yapmanız gerekir.
2. Bütün Sorunlarınızı ‘Beyin Müzik Terapisiyle’ Çözemezsiniz
Bir diğer yaygın yanılgı ise müzik dinleyerek beyninizi “geliştirebileceğiniz” yönündeki inanç. Hadi, her zaman birkaç dakika meditasyon veya rahatlatıcı müzik dinlemek kafa dağıtmak için güzel bir şey. Ama bu, zihinsel kapasitenizi köklü şekilde değiştirecek bir yöntem değil. En fazla bir süreliğine rahatlatır. Tabii ki müzik dinlemekten zarar gelmez ama “beyin egzersizi” yerine “beyin dinlenmesi” olarak görmek lazım.
Bilişsel Yeteneklerinizi Gerçekten Geliştirmek İçin Ne Yapmalısınız?
Kapanışı şöyle yapalım: Beyin egzersizi ve kişisel gelişim hakkında deli gibi kitap okumanın, sürekli yeni yöntemler araştırmanın anlamı yok. Gerçek gelişim, size ait soruları sormakla başlar. Kendi düşünme biçiminizi sorguladığınızda, o beynin geliştiğini fark edebilirsiniz. O yüzden bırakın, “Bilişsel yetenek nasıl geliştirilir?” sorusunun peşinden koşmayı, gerçek gelişim için her gün beyninize yeni sorular ve yeni perspektifler ekleyin.
Bilişsel gelişim, günümüzün en yanlış anlaşılmaya müsait konusu. Artık biliyoruz ki, bir kitap alıp okumakla, sadece bilgisayarın başında saatlerce algoritmalar çözmekle ya da sadece meditasyon yaparak beyninize “yeni bir düzey” eklemiyorsunuz. Kendinize yeni sorular sormayı unutmayın, yoksa hep o aynı eski yollarda dolanıp durursunuz.