Hacivat ve Karagöz Neden Öldü? Efsanenin Anatomisi ve Mizahın Suçu Başlarken: Rahatsız Edici Bir İtiraf Ben bu hikâyeye inanmıyorum. “Hacivat ve Karagöz neden öldü?” sorusuna yıllardır tekrarlanan cevap—Bursa’da bir inşaatı oyaladıkları için idam edildiler—kulağa hoş gelen bir masal. Cesurca söyleyeyim: Bu, tarihsel boşlukları kapatmak için üretilmiş, düzeni meşrulaştıran bir etiolojik efsane. Elimizdeki veriler, anlatının duygusal etkisi kadar güçlü değil. “Öldüler” anlatısı, büyük olasılıkla gölge oyununun kökenini açıklamak ve otoriteyi haklı göstermek için üretilmiş bir mit; sağlam bir arşiv kaydı yok. Rivayetin Omurgası: Bursa, İnşaat, İdam—Peki Delil Nerede? Popüler versiyon şudur: Hacivat ile Karagöz, Bursa’da bir cami inşaatında işçileri güldürüp oyaladığı…
18 YorumEtiket: bir
Formika Hangi Boya ile Boyanır? Küresel ve Yerel Perspektiflerden Derinlemesine Bir Bakış Gündelik hayatımızda mutfak dolaplarında, tezgâhlarda, masa yüzeylerinde sıkça karşımıza çıkan Formika, çoğumuzun üzerinde pek düşünmediği ama evin havasını değiştirmede önemli rol oynayan bir malzeme. Ben de farklı açılardan bakmayı seven biri olarak, bu kez size basit gibi görünen ama içinde hem teknik hem kültürel anlamlar barındıran bir sorunun peşinden gitmek istedim: Formika hangi boya ile boyanır? Cevabı sadece bir ürün ismiyle vermek yeterli değil. Çünkü mesele, teknolojiden estetiğe, kültürden sürdürülebilirliğe kadar uzanan çok katmanlı bir hikâye anlatıyor. Hazırsanız bu yolculuğa birlikte çıkalım. — Formika Nedir ve Neden Boyanır?…
8 YorumHiss mi, His mi? – Bir Dilsel ve Kültürel Keşif Kültürlerin çeşitliliği, insanlık tarihinin en ilginç ve zengin yönlerinden biridir. Her bir kültür, kendi dünyasında anlamlar, semboller ve ritüeller yaratır. İnsanlar farklı coğrafyalarda, farklı dil ve kültürlerde yetişir, fakat yine de bir şekilde benzer duyguları, deneyimleri ve kimlikleri paylaşır. Dil, bu paylaşılan deneyimlerin en güçlü araçlarından biridir. Ancak dilin bir kelimeyi nasıl taşıdığı, farklı topluluklar ve kültürler arasında önemli farklar yaratabilir. “Hiss mi, his mi?” sorusu da tam olarak böyle bir farkı ortaya koyar. Bu yazıda, bu dilsel farkın ötesine geçip, ritüeller, semboller, topluluk yapıları ve kimlikler açısından nasıl şekillendiğine…
8 Yorum5. Ordu Hangi İlde? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış “Bir coğrafyanın hikâyesi, sadece haritalarda değil; o topraklarda yaşayan insanların hafızasında, değerlerinde ve hayallerinde yazılıdır.” Bu yazıya tam da bu bakış açısından başlamak istiyorum. Çünkü “5. Ordu hangi ilde?” gibi teknik bir sorunun bile, toplumun farklı kesimlerinin nasıl düşündüğünü, olaylara nasıl yaklaştığını ve çözüm üretme biçimlerini anlamamız için bir kapı araladığını düşünüyorum. Bu yazı, sadece coğrafi bir bilgilendirme değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri, çeşitlilik ve sosyal adaletin bu tür sorulara bakışımızı nasıl şekillendirdiğini anlamaya yönelik bir davet olacak. 5. Ordu’nun Yeri: Askerî Bir Gerçeklikten Fazlası Türkiye…
6 YorumHeves Hangi Dil? Edebiyatın Derinliklerinde Bir Keşif Kelimeler, birer köprü gibidir; bir duyguyu, düşünceyi ya da bir hikâyeyi aktarmak için kullanırız, ama bazen kelimeler de bizi kendilerine çeker. Her kelime, sadece bir anlamı değil, aynı zamanda o anlamın arkasındaki duyguyu da taşır. Edebiyat, dilin gücünü keşfetmenin, onun dönüştürücü etkisini hissetmenin en etkili yollarından biridir. Şairler, romancılar, oyun yazarları, kelimelerle adeta bir dünya kurar, okurları bu dünyada gezdirmeyi amaçlarlar. Heves, bir kelime olarak, yalnızca bir duygu değil, bir dilin içsel yansımasıdır. Peki, heves hangi dil? Bu soruya yanıt ararken, kelimenin kökenlerinden, edebi temalarına kadar geniş bir yelpazeye açılabiliriz. Hevesin Tanımı: Anlam…
10 YorumHelmelenmiş ne demek? – Dilin katmanlarında bir halk ifadesinin izleri Türkçenin en büyüleyici yönlerinden biri, gündelik konuşmalarda dolaşan kelimelerin derin tarihsel köklere sahip olmasıdır. “Helmelenmiş” kelimesi de bu türden bir ifadedir. Basit bir tanımın ötesinde, kültürel, coğrafi ve dilbilimsel bir geçmişe sahiptir. Bu yazıda, “helmelenmiş ne demek?” sorusuna yalnızca sözlük anlamıyla değil, tarihsel bağlamı, yerel kullanımları ve günümüzdeki dilbilimsel tartışmalar çerçevesinde yanıt arayacağız. Kelimenin kökeni: Anadolu’nun ağızlarından yükselen bir ses “Helmelenmiş” kelimesi, Türkiye’nin özellikle Ege, İç Anadolu ve Güney Marmara bölgelerinde halk arasında sıkça duyulan bir ağız ifadesidir. “Helme” kökünden türetilmiştir. Helme kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun derlem sözlüğünde “koyulaşmış, kaynarken…
14 YorumBir Topluluğun Nabzı: Halk Eğitim Öğretmenlerinin Maaşını Antropolojik Bir Perspektiften Okumak Bir antropolog için her toplum, kendi içinde anlamlı bir ritüeller ağı, sembollerle örülü bir yaşam örgüsüdür. İnsanlar sadece geçimlerini sağlamak için değil, aynı zamanda kimliklerini, aidiyetlerini ve değerlerini ifade etmek için çalışırlar. İşte bu yüzden, Halk Eğitim öğretmenlerinin ne kadar maaş aldığı sorusu yalnızca ekonomik bir veri değil, kültürel bir anlatının parçasıdır. Bu yazıda, maaşın ötesine geçip öğretmenliğin bir kültürel ritüel olarak nasıl anlam kazandığını birlikte inceleyelim. Emek, Değer ve Ritüel: Öğretmenin Günlük Seremonisi Her sabah dersliğe giren bir Halk Eğitim öğretmeni, görünürde yalnızca tahtaya bilgiler yazan biridir. Fakat…
8 YorumOrtodoks Yahudiler Kimlerdir? Gelenekten Geleceğe Samimi ve Derinlemesine Bir Yolculuk Şunu itiraf edeyim: Bu konu beni yıllardır heyecanlandırıyor. Çünkü “Ortodoks Yahudilik” dendiğinde, sadece bir inanç sistemi değil; ritüellerin, hukukun (halakha), dilin, müziğin, mimarinin ve hatta teknolojiyle kurulan ilişkinin iç içe geçtiği canlı bir dünya açılıyor. Gelin bu dünyaya birlikte adım atalım—yargı dağıtmadan ama merakımızı diri tutarak. Ortodoks Yahudilik; yazılı (Tora) ve sözlü (Mişna/Talmud) geleneğin bağlayıcılığına dayanan, bugün farklı akımlar ve yaşam tarzlarıyla karşımıza çıkan zengin bir ekosistemdir. Köklere Dönüş: Ortodoks Yahudiliğin Temel Çizgileri Ortodoks Yahudiler, Tora’nın (Yazılı Tevrat) ve Talmud’un (Sözlü Tevrat’ın kodifikasyonu ve yorumu) Tanrısal ve bağlayıcı olduğuna inanır;…
6 YorumKıpırtı Ne Demek TDK? Bilimsel Bir Merakın Peşinde Bazen dilimizde öyle kelimeler vardır ki, küçücük halleriyle koca bir duyguyu, bir hissi anlatabilirler. “Kıpırtı” kelimesi de tam olarak bu türden… İlk duyduğumuzda basit bir hareketi çağrıştırır, ama biraz derinleştiğimizde biyolojiden psikolojiye, hatta sosyolojiye kadar uzanan bir anlam katmanına sahip olduğunu fark ederiz. Peki, TDK’ye göre “kıpırtı” ne demek? Ve bilimsel açıdan bu kelimenin arkasında nasıl bir anlam dünyası gizli? TDK’ye Göre Kıpırtı: Sessiz Bir Hareketin Sözlük Tanımı Türk Dil Kurumu’na göre “kıpırtı”, “hafif bir hareket, küçük bir devinim” anlamına gelir. Bu tanım kulağa sade gelebilir, ama aslında yaşamın en temel özelliklerinden…
10 YorumGündüz Güzeli Çiçeği Nasıl Bakılır? Tarihin, Doğanın ve İnsanlığın Ritmini Anlamak Bir tarihçi olarak geçmişi incelerken fark ettiğim şeylerden biri şudur: İnsanlık, tıpkı bir bitki gibi zamana, ışığa ve değişime duyarlıdır. Tıpkı bir çiçeğin sabah güneşinde açılıp akşam solması gibi, toplumlar da belirli dönemlerde yeşerir, bazı çağlarda susar. Gündüz Güzeli çiçeği —ya da Latince adıyla Ipomoea tricolor— bu döngüselliğin zarif bir sembolüdür. Her sabah ışığa açılır, akşam karanlıkla kapanır. Bu basit hareket, aslında yaşamın, tarihin ve insanın kendini yenileme gücünün küçük bir yansımasıdır. Tarihsel Bir Perspektiften Gündüz Güzeli Gündüz Güzeli, kökenini Orta ve Güney Amerika’nın sıcak topraklarından alır. Aztekler döneminde…
10 Yorum